Μέρος Έκτο – Η μεγάλη πορεία

1.

Μόλις το 1980 καταφέραμε να μάθουμε, από ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε στους Sunday Times, με ποιόν τρόπο πέθανε ο γιός του Στάλιν, ο Γιάκοβ. Αιχμάλωτος πολέμου στη Γερμανία στη διάρκεια του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου, ήταν φυλακισμένος στο ίδιο στρατόπεδο με τους Άγγλους αξιωματικούς. Είχαν κοινά αποχωρητήρια. Ο γιός του Στάλιν τα άφηνε πάντα βρώμικα. Οι Άγγλοι δεν ήθελαν να βλέπουν τα αποχωρητήριά τους βρωμισμένα από σκατά, ακόμα κι αν ήταν τα σκατά του γιού του ισχυρότερου ανθρώπου της γης. Τού έκαναν παρατήρηση. Εκείνος προσβλήθηκε. Επανέλαβαν τις επιπλήξεις τους, υποχρεώνοντάς τον να καθαρίσει τα αποχωρητήρια. Θύμωσε, μάλωσε μαζί τους, χτυπήθηκε. Τέλος, ζήτησε ακρόαση απ’ τον διοικητή του στρατοπέδου. Ήθελε να τον κάνει διαιτητή στη διαφορά τους. Αλλά ο Γερμανός ήταν πολύ εμποτισμένος από τηνη σπουδαιότητά του για να συζητήσει για σκατά. Ο γιός του Στάλιν δεν μπόρεσε να υποφέρει την ταπείνωση. Εκτοξεύοντας φρικτές ρώσικες βλαστήμιες προς τον ουρανό, όρμησε προς τα ηλεκτροφόρα καλώδια με τα οποία ήταν περιφραγμένο το στρατόπεδο. Έπεσε επάνω στα σύρματα. Το κορμί του, που ποτέ πια δεν θα βρώμιζε τους βρετανικούς απόπατους, έμεινε κρεμασμένο εκεί.

2.

Η ζωή του γιού του Στάλιν δεν ήταν εύκολη. Ο πατέρας του τον είχε αποκτήσει με μια γυναίκα που, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, την είχε τουφεκίσει. Ο νεαρός Στάλιν ήταν λοιπόν ταυτόχρονα και γιος του Θεού (αφού ο πατέρας του λατρευόταν σαν Θεός) και καταραμένος απ’ αυτόν. Οι άνθρωποι τον φοβόντουσαν διπλά : μπορούσε να τούς βλάψει με την δύναμή του (ήταν πάντα ο γιός του Στάλιν) και με τη φιλία του (ο πατέρας του μπορούσε να τιμωρήσει το φίλο στη θέση του καταραμένου γιού).

Κανένας άλλος δεν ένιωσε πιο χειροπιαστά, μέχρι ποιό σημείο η κατάρα και η προνομιακή κατάσταση, η ευτυχία και η δυστυχία, αυτά τα αντίθετα, είναι αλληλοεναλλασσόμενα και πόσο μικρή είναι η απόσταση ανάμεσα στους δύο πόλους της ανθρώπινης ύπαρξης. [...]

Αν η κατάρα και η προνομιακή κατάσταση είναι ένα και το αυτό, αν καμιά διαφορά δεν υπάρχει ανάμεσα στο ευγενικό και το ποταπό, αν ο γιός του Θεού μπορεί να κριθεί για σκατά, η ανθρώπινη ύπαρξη χάνει τις διαστάσεις της και γίνεται μιας αβάσταχτης ελαφρότητας. Έτσι, ο γιός του Στάλιν ρίχνεται στα ηλεκτροφόρα καλώδια για να πετάξει εκεί το σώμα του όπως στο δίσκο μιας ζυγαριάς που ανεβαίνει με αξιοθρήνητο τρόπο, υποστηριγμένη από την άπειρη ελαφρότητα ενός κόσμου που έχει χάσει τις διαστάσεις του.

Ο γίός του Στάλιν έδωσε τη ζωή του για σκατά. Το να πεθάνει όμως κανείς για σκατά δεν είναι ένας θάνατος παράλογος. Οι Γερμανοί που θυσίασαν τη ζωή τους για να επεκτείνουν ανατολικότερα το έδαφος της αυτοκρατορίας τους, οι Ρώσοι που πέθαναν για ν’ απλωθεί πιό μακριά, προς τη δύση, η δύναμη της χώρας τους, ναι, αυτοί πέθαναν για μια ανοησία, και ο θάνατός τους είναι απογυμνωμένος από νόημα και από κάθε γενικευμένη αξία. Αντίθετα, ο θάνατος του γιού του Στάλιν υπήρξε ο μόνος μεταφυσικός θάνατος μέσα στην οικουμενική βλακεία του πολέμου.

Η αβάσταχτη ελαφρότητα του Είναι
Milan Kundera