Συνομιλία μ’ έναν… Βαρόνο

Μια σύντομη – όσο μου επιτρέπεται – αναφορά στην ελαφρώς παραγνωρισμένη “Αγωγή του Στωϊκού” (το – σε αντιδιαστολή με το “Βιβλίο της Ανησυχίας” – αποκαλούμενο και ως “Βιβλίο της Αυτοκτονίας”) που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1999, έπειτα από προσπάθειες συλλογής των διασκορπισμένων χειρογράφων, και αποτελεί δείγμα αυτής της ουσίας που διέπει όλη τη μεγαλοφυία του έργου του Πεσσόα (ακόμα αναρωτιέμαι γιατι χαρακτηρίζεται ως “ποιητής” – και το “συγγραφέας” θα ήταν βέβαια εξίσου παραπλανητικό) : βαθιά ημερολογιακή ειλικρίνεια, σιωπηλή καταγραφή της καθημερινότητας και εξαντλητική αυτο-ψυχανάλυση, μέσα από τα μάτια μιας οξύτατης κι αυτο-καταστρεφόμενης διάνοιας.

# Βάζω τέλος σε μια ύπαρξη που μού φάνηκε ικανή να γνωρίσει όλα τα μεγαλεία, μα δεν γνώρισε παρά την ανικανότητά μου να τα θελήσει. Όταν ένιωθα βέβαιος για κάτι, θυμόμουν ότι οι τρελοί έχουν νιώσει ακόμα πιο βέβαιοι από μένα.

# Συγκεντρώνω μέσα μου όλες τις προϋποθέσεις για να είμαι ευτυχισμένος, εκτός από την ίδια την ευτυχία. Οι εν λόγω προϋποθέσεις δεν συνδέονται καθόλου μεταξύ τους.

# Ποτέ δεν κατάφερα να πιστέψω ότι θα μπορούσε κανείς, είτε εγώ ο ίδιος είτε οποιοσδήποτε άλλος, να έχει τη βεβαιότητα ότι θα φέρει κάποια ανακούφιση, πραγματική ή βαθιά, στις δυστυχίες του ανθρώπου, κι ακόμα λιγότερο να τις γιατρέψει.

# Η έλλειψη ορμής μέσα μου ήταν πάντα, σε τελική ανάλυση, η πηγή και η αιτία όλων των δεινών μου – το να μην μπορώ να θελήσω πριν σκεφτώ, το να μην μπορώ να αφοσιωθώ, το να μην μπορώ να πάρω μια απόφαση με τον μόνο τρόπο που αποφασίζουν οι άνθρωποι : με την αποφασιστικότητα, κι όχι με το μυαλό-, όπως ο γάιδαρος του Μπυριντάν που πεθαίνει πάνω στη μαθηματική διχοτόμο που χωρίζει το νερό από τη συγκίνηση και το άχυρο απο την προσπάθεια, ενώ, αν δεν σκεφτόταν, ίσως και να πέθαινε, αλλά δεν θα πέθαινε ούτε από πείνα, ούτε από δίψα.

# [...] Κι έτσι, με την εξυπνάδα μου και την αποστασιοποίησή μου από τον κόσμο, έχασα την ευτυχία εξαιτίας κάποιων συνανθρώπων μου που περιφρονούσα.

# Νιώθω την καρδιά μου σαν ανόργανο βάρος.

# Ολόκληρη η ζωή μου συνοψίζεται σε μια μάχη χαμένη επί χάρτου.

# Πράγματα που μού φαίνονταν χαμερπή και στα οποία απέφυγα να επιδοθώ, είδα να τα κάνουν άλλοι, διαπιστώνοντας έτσι ότι ήταν άκρως συνηθισμένα.

# Όχι, ποτέ δεν ένιωσα λύπη για τίποτα. Δεν υπάρχει καμία περίοδος της ζωής μου την οποία να θυμάμαι χωρίς δυσαρέσκεια. Σ’ όλη μου τη ζωή ήμουν ο ίδιος – αυτός που έχασε το παιχνίδι, ή δεν αξιώθηκε να γνωρίσει το ελάχιστο πράγμα που λέγεται νίκη, Σίγουρα γνώρισα ελπίδες, αφού τα πάντα είναι είτε ελπίδα, είτε θάνατος.

# Ανακάλυψα, όταν άρχισε να μού λείπει – έτσι ανακαλύπτουμε την αξία του κάθε πράγματος – , ότι η στοργή μού ήταν απαραίτητη. Κι ότι,όπως συμβαίνει με τον αέρα, την αναπνέουμε χωρίς να την αισθανόμαστε.

# Κάθε φορά που συναντούσα, σε οποιονδήποτε τομέα, έναν ανταγωνιστή, ή την πιθανότητα ύπαρξης ενός ανταγωνιστή, έκανα αμέσως πίσω, χωρίς τον παραμικρό δισταγμό.

# [...] Αν ο νικημένος είναι αυτός που πεθαίνει κι ο νικητής αυτός που σκοτώνει, τότε, παραδεχόμενος την ήττα μου, αυτοανακηρύσσομαι νικητής.

Βαρόνος ντε Τέιβε (a.k.a. Fernando Pessoa)

“H αγωγή του στωϊκού”